English (UK) 
German 
French 
Italian 
Español 
Basque 
Português (BR) 
Polish 
Danish 
Romanian 
Croatian 
Chinese 
Georgian 
Turkish 
Lithuanian 
Hebrew 
Dutch 
Hungarian 
Greek 
Finnish 
Swedish 
Norwegian 
Romansh 
Ukrainian 
Armenian 
Malay 
Filipino 
Serbian 
Nepali
Gingivit və parodontit diş səthlərində toplanan bakteriyalar tərəfindən törədilir. Bu diş ərpinə lövhə və ya bio-film də deyilir. Qeyri-kafi ağız gigiyenası zamanı bakteriyalar sürətlə çoxala bilər. Bakteriya növlərinin çoxu sağlam insan üçün zərərsiz olsa da, bəzi növlər hətta az miqdarda olduqda belə ciddi infeksiyalara səbəb ola bilər.
Əgər diş səthindəki bakterial ərp müntəzəm olaraq təmizlənməzsə, diş əti artıq bir neçə gündən sonra iltihabla reaksiya verir. Diş əti qızarır, şişir və diş ipi istifadəsi kimi yüngül mexaniki təmas zamanı belə qanamağa başlayır. Lakin dişlər müntəzəm təmizləndikdə, bu iltihab əlamətləri bir neçə gün ərzində yox olur.
Parodontitin səbəbləri
Parodontitin əsas səbəbi diş ərpi və ya bio-film kimi tanınan bakterial diş qalıqlarıdır. Bundan əlavə, siqaret çəkmə və ya nəzarət olunmayan diabet kimi məlum risk faktorları parodontitin inkişafına təsir göstərir.
Bakterial diş ərpi (Lövhə, Bio-film)
Bakterial diş ərpi (lövhə, bio-film) diş əti iltihabının (gingivit) əsas səbəbidir. Bəzi bakteriya növləri parodontitin yaranmasını daha da stimullaşdıra bilər.
Daha çox …Diş daşı
Diş daşı, həm diş əti kənarından yuxarıda, həm də aşağıda yarana bilən kirəcləşmiş bakterial diş ərpidir. Diş daşı müntəzəm olaraq peşəkar şəkildə təmizlənməlidir.
Daha çox …Siqaret çəkmə
Siqaret çəkmə diş ətinin zərərli bakteriyalara qarşı müqavimətini azaldır. Siqaret çəkənlərdə diş əti problemləri daha çox olur və onlar keçmiş siqaret çəkənlərə və ya çəkməyənlərə nisbətən daha çox diş itirirlər.
Daha çox …Ümumi xəstəliklər (məsələn, Diabet Mellitus Tip II)
Qan şəkərinə nəzarət etməyən diabet xəstələrində parodontit riski yüksəkdir. Eyni zamanda, parodontiti olan şəxslərdə diabet riski də artır. Hər iki xəstəlik üzrə müayinə olunmaq tövsiyə olunur.
Daha çox …Qidalanma
Qeyri-sağlam qidalanmanın diş ətinə təsiri çox vaxt lazımi qiymətləndirilmir. Nəticə həm diabet, həm də parodontit riskinin artmasıdır.
Daha çox …Stress
Stress diş ətinin zərərli bakteriyalara qarşı müqavimətini azaldır. Psixoloji stressdən əziyyət çəkənlərdə parodontit riski daha yüksəkdir.
Daha çox …Genetika
Genetik fərqliliklər səbəbindən parodontitə qarşı immun reaksiyası müxtəlif ola bilər. Nəticədə, xəstəlik şəkli insandan insana dəyişə bilər.
Daha çox …Yaş
Xəstəliyin xroniki xarakteri səbəbindən parodontitin nəticələri adətən yaşlılıq dövründə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir.
Daha çox …Bakterial diş ərpi (Lövhə, Bio-film)
Bakterial diş ərpi (lövhə, bio-film) diş əti iltihabının (gingivit) əsas səbəbidir. Bəzi bakteriya növləri parodontitin yaranmasını daha da stimullaşdıra bilər.
Diş daşı
Diş daşı, həm diş əti kənarından yuxarıda, həm də aşağıda yarana bilən kirəcləşmiş bakterial diş ərpidir. Diş daşı müntəzəm olaraq peşəkar şəkildə təmizlənməlidir.
Bakterial diş ərpi kirəcləşərək (minerallaşaraq) diş daşına çevrilə bilər. Bütün diş səthlərində diş daşı yarana bilər. Xüsusilə diş əti ciblərinin olduğu nahiyələrdə kök səthləri tez-tez bundan təsirlənir.
Diş daşının səthi kələ-kötürdür və buna görə də həmişə yeni bakteriyalar tərəfindən məskunlaşılır. Bu səbəbdən müntəzəm və yaxşı ağız gigiyenası ilə diş daşı yaranmasının qarşısı mümkün qədər alınmalıdır.
Artıq yaranmış diş daşını ev şəraitində təmizləmək mümkün deyil. Bu səbəbdən stomatoloji klinikada peşəkar təmizləmə ilə müntəzəm nəzarət əvəzedilməzdir.
Diş daşının səthi kələ-kötürdür və buna görə də həmişə yeni bakteriyalar tərəfindən məskunlaşılır. Bu səbəbdən müntəzəm və yaxşı ağız gigiyenası ilə diş daşı yaranmasının qarşısı mümkün qədər alınmalıdır.
Artıq yaranmış diş daşını ev şəraitində təmizləmək mümkün deyil. Bu səbəbdən stomatoloji klinikada peşəkar təmizləmə ilə müntəzəm nəzarət əvəzedilməzdir.
Siqaret çəkmə
Siqaret çəkmə diş ətinin zərərli bakteriyalara qarşı müqavimətini azaldır. Siqaret çəkənlərdə diş əti problemləri daha çox olur və onlar keçmiş siqaret çəkənlərə və ya çəkməyənlərə nisbətən daha çox diş itirirlər.
Siqaret çəkmə yalnız ümumi sağlamlığa zərər vermir. Ağciyərlər və ürək-damar sistemi ilə yanaşı, diş əti də bundan ciddi şəkildə təsirlənir.
Hətta yaxşı ağız gigiyenası olsa belə, siqaret çəkənlərdə çənə sümüyünün daha güclü dağılması müşahidə olunur. Buna görə də siqaret çəkənlərdə diş əti cibləri daha çox olur və orada xəstəlik törədən bakteriyaların miqdarı daha çoxdur. Siqaret çəkənlər diş əti müalicəsinə də siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha zəif reaksiya verirlər. Beləliklə, siqaret çəkənlərin dişlərini daha erkən itirmə riski əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.
Keçmiş siqaret çəkənlərdə bir neçə ildən sonra və yaxşı peşəkar qulluq sayəsində diş ətinin vəziyyəti yaxşılaşa bilər. Keçmiş siqaret çəkənlər siqareti tərgitdikdən cəmi bir il sonra müalicəyə siqaret çəkməyə davam edən xəstələrdən daha yaxşı reaksiya verirlər.
Hətta yaxşı ağız gigiyenası olsa belə, siqaret çəkənlərdə çənə sümüyünün daha güclü dağılması müşahidə olunur. Buna görə də siqaret çəkənlərdə diş əti cibləri daha çox olur və orada xəstəlik törədən bakteriyaların miqdarı daha çoxdur. Siqaret çəkənlər diş əti müalicəsinə də siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha zəif reaksiya verirlər. Beləliklə, siqaret çəkənlərin dişlərini daha erkən itirmə riski əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir.
Keçmiş siqaret çəkənlərdə bir neçə ildən sonra və yaxşı peşəkar qulluq sayəsində diş ətinin vəziyyəti yaxşılaşa bilər. Keçmiş siqaret çəkənlər siqareti tərgitdikdən cəmi bir il sonra müalicəyə siqaret çəkməyə davam edən xəstələrdən daha yaxşı reaksiya verirlər.
Ümumi xəstəliklər (məsələn, Diabet Mellitus Tip II)
Qan şəkərinə nəzarət etməyən diabet xəstələrində parodontit riski yüksəkdir. Eyni zamanda, parodontiti olan şəxslərdə diabet riski də artır. Hər iki xəstəlik üzrə müayinə olunmaq tövsiyə olunur.
Parodontit və diabet bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərir. Qan şəkəri nəzarətdə olmayan diabet xəstələrində parodontit riski yüksəkdir və əksinə, parodontiti olanlarda diabet riski artır. Digər tərəfdən, qan şəkəri səviyyəsi yaxşı tənzimlənmiş diabet xəstələrində parodontit riski yüksək deyil. Maraqlıdır ki, bir xəstəliyin müalicəsi digər xəstəliyin müalicəsinə də müsbət təsir göstərir. Bu səbəbdən, diabet xəstələrinin stomatoloqlar tərəfindən, parodontit xəstələrinin isə terapevtlər tərəfindən diabet üzrə müayinə olunması mütləqdir.
Parodontit və diabet haqqında məlumatlar, xüsusən də erkən diaqnostikanın vacibliyi daha yaxşı dərk edilməlidir. Təəssüf ki, hələ az insan bu əlaqələr haqqında bilir və hal-hazırda diabetdən əziyyət çəkənlərin yalnız yarısı bu xəstəliyə sahib olduqlarından xəbərdardır.
Parodontit və diabet haqqında məlumatlar, xüsusən də erkən diaqnostikanın vacibliyi daha yaxşı dərk edilməlidir. Təəssüf ki, hələ az insan bu əlaqələr haqqında bilir və hal-hazırda diabetdən əziyyət çəkənlərin yalnız yarısı bu xəstəliyə sahib olduqlarından xəbərdardır.
Qidalanma
Qeyri-sağlam qidalanmanın diş ətinə təsiri çox vaxt lazımi qiymətləndirilmir. Nəticə həm diabet, həm də parodontit riskinin artmasıdır.
Qeyri-sağlam qidalanma diş ətinin iltihaba meylliliyini artırır. Bu, həm gingivit, həm də parodontit zamanı diş əti kənarında daha güclü şişkinliyə və diş dayağının daha sürətli dağılmasına, nəticədə isə dişlərin erkən itirilməsinə səbəb olur.
Eyni zamanda, qeyri-sağlam qidalanma diabet riskini artırır ki, bu da ümumi vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Diabet xəstələrinin həm parodontitə tutulma ehtimalı daha çoxdur, həm də lazımi diş əti müalicəsinə daha zəif reaksiya verirlər.
Eyni zamanda, qeyri-sağlam qidalanma diabet riskini artırır ki, bu da ümumi vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Diabet xəstələrinin həm parodontitə tutulma ehtimalı daha çoxdur, həm də lazımi diş əti müalicəsinə daha zəif reaksiya verirlər.
Stress
Stress diş ətinin zərərli bakteriyalara qarşı müqavimətini azaldır. Psixoloji stressdən əziyyət çəkənlərdə parodontit riski daha yüksəkdir.
Psixoloji stressin diş ətinə təsiri çox vaxt lazımi qiymətləndirilmir. Nəticə parodontit riskinin artmasıdır.
Psixoloji stress vasitəsilə diş ətinin zərərli bakteriyalara qarşı müqaviməti azalır. Təsirə məruz qalanlarda bir tərəfdən immun müdafiəsi zəifləyir və diş əti xəstəliyi daha kəskin inkişaf edir. Digər tərəfdən, bu şəxslər gündəlik ağız gigiyenasına da daha az vaxt ayırırlar. Müvafiq olaraq, yaranan daha böyük bakterial yük onsuz da zəifləmiş immun sisteminə əlavə mənfi təsir göstərir.
Psixoloji stress vasitəsilə diş ətinin zərərli bakteriyalara qarşı müqaviməti azalır. Təsirə məruz qalanlarda bir tərəfdən immun müdafiəsi zəifləyir və diş əti xəstəliyi daha kəskin inkişaf edir. Digər tərəfdən, bu şəxslər gündəlik ağız gigiyenasına da daha az vaxt ayırırlar. Müvafiq olaraq, yaranan daha böyük bakterial yük onsuz da zəifləmiş immun sisteminə əlavə mənfi təsir göstərir.
Genetika
Genetik fərqliliklər səbəbindən parodontitə qarşı immun reaksiyası müxtəlif ola bilər. Nəticədə, xəstəlik şəkli insandan insana dəyişə bilər.
Gingivit və parodontit diş səthlərində toplanan bakteriyalar tərəfindən törədilir. Bu bakteriyalara qarşı immun müdafiəsi zamanı iltihablı diş ətində bədənin öz zülalları ifraz olunur ki, bu da diş dayağına zərər verə və onun dağılmasına səbəb ola bilər.
İmmun sisteminin xəstəlik törədən bakteriyalara necə reaksiya verəcəyi genetik fərqlər səbəbindən hər kəsdə fərqli ola bilər. Bu səbəbdən, ağız gigiyenası uzun müddət qeyri-kafi olsa belə, bütün insanlarda eyni parodontit mənzərəsi inkişaf etmir.
İmmun sisteminin xəstəlik törədən bakteriyalara necə reaksiya verəcəyi genetik fərqlər səbəbindən hər kəsdə fərqli ola bilər. Bu səbəbdən, ağız gigiyenası uzun müddət qeyri-kafi olsa belə, bütün insanlarda eyni parodontit mənzərəsi inkişaf etmir.
Yaş
Xəstəliyin xroniki xarakteri səbəbindən parodontitin nəticələri adətən yaşlılıq dövründə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir.
Parodontit nadir hallarda artıq 18 yaşında, çox nadir hallarda isə hətta yeniyetməlik dövründə başlaya bilər. Əksər xəstələr 35 yaşından sonra xəstəliyə tutulurlar. Xəstəlik adətən yavaş irəlilədiyi üçün xəstələr ilk şikayətləri özləri çox gec və ya hətta həddindən artıq gec hiss edirlər.
Müalicə olunmayan və ya kifayət qədər peşəkar qulluq edilməyən parodontit irəliləməyə davam edir. Yaşlılıqda xəstəliyin müddəti ilə bağlı nəticələr daha kəskin olur: daha çox sümük itkisi, daha çox diş itkisi, nəzarət edilməsi çətin olan diabet və ya daha çox ürək-damar xəstəlikləri.
Müalicə olunmayan və ya kifayət qədər peşəkar qulluq edilməyən parodontit irəliləməyə davam edir. Yaşlılıqda xəstəliyin müddəti ilə bağlı nəticələr daha kəskin olur: daha çox sümük itkisi, daha çox diş itkisi, nəzarət edilməsi çətin olan diabet və ya daha çox ürək-damar xəstəlikləri.
Siz bütün məzmunumuzdan Creative Commons lisenziyasını tanımaqla öz istehsalınız üçün istifadə edə bilərsiniz:
Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.az
