Parodontit nədir?

Diş tacı mina qatı ilə örtülmüşdür. Onun altında dentin (diş toxuması), dentinin altında isə dişin siniri (pulpa) yerləşir. Daha dəqiq desək, pulpa sinir, qan damarları və birləşdirici toxumadan ibarətdir. Mina qatı sinirsiz olduğu üçün hissiyyatsız olsa da, onun altındakı dentin sinir lifləri ilə təmin olunur. Buna görə də diş kökünün səthi ağrıya qarşı həssasdır.

Dentin kökün əsas hissəsini təşkil edir. Kök əlavə olaraq sement adlanan sərt bir təbəqə ilə örtülmüşdür. Diş bütün kök səthi boyunca birləşdirici liflər (periodontal liflər) vasitəsilə çənə sümüyünə bərkidilir. Bu liflər bir tərəfdən kök dentininə, digər tərəfdən isə çənə sümüyünə bağlanır.

Diş kökü diş tacından daha uzundur. Xüsusilə yuxarı çənədəki köpək dişləri adətən çox uzun köklərə malik olur.

Daha dəqiq desək, gingiva dişləri sümükdə saxlayan toxumanın xarici kənarını təşkil edir. Gingiva nazik örtük qatından (epitel) və onun altında yerləşən bir qədər qalın lifli qatdan (birləşdirici toxuma) ibarətdir. Bu təbəqədə çoxlu birləşdirici toxuma lifləri ilə yanaşı qan damarları da var. Bu səbəbdən sağlam diş əti solğun çəhrayı rəngdə olur.

Diş əti kənarında yaranan iltihab (gingivit) diş ətinin qırmızı və ya tünd qırmızı görünməsinə səbəb olur, çünki iltihab nəticəsində birləşdirici toxumadakı qan damarları genişlənir.

Gündəlik ağız gigiyenasını yaxşılaşdırmaqla bu bakterial ərpi müntəzəm olaraq təmizləmək olar, bununla da diş əti bir neçə gün ərzində yenidən bərpa oluna bilər.

Gingivit nadir rast gəlinən iltihabi xəstəlik deyil. Hər bir insan həyatı boyu ağzında bir neçə dəfə belə hallarla qarşılaşır. Lakin bu, həmin nahiyələrin kifayət qədər yaxşı təmizlənmədiyinin göstəricisidir. Eyni zamanda, belə hallar parodontit yaranması üçün risk yaradır.

Hamiləlik zamanı hormonal səbəblərdən gingivitə meyllilik artır. Gələcək analar ağız gigiyenasına xüsusilə diqqət yetirməli və hamiləlik dövründə stomatoloq müayinəsindən keçməlidirlər.

«Parodont» termini dişin çənə sümüyünə bərkidilməsini təmin edən bütün komponentləri əhatə edir. Bura diş əti (gingiva), diş daşıyan çənə sümüyü, birləşdirici liflər və kök səthindəki qarşı tərəf dayaq strukturu – kök sementi daxildir.

Parodont dişlərin çənə sümüyündə möhkəm durmasını təmin edir. Birləşdirici liflər sayəsində dişlər böyük çeynəmə qüvvələri zamanı belə yüksək funksional davamlılıq nümayiş etdirir.

Sağlam dişdə parodont bütün diş kökünü əhatə edir. Yalnız diş dayağının iltihabi xəstəliyi (parodontit) zamanı diş daşıyan çənə sümüyü dağılmağa başlayır.

Diş əti kənarının iltihabı (gingivit) nəticəsində birləşdirici liflərin və çənə sümüyünün dağılması baş verə bilər. Sağlam lif aparatının yerində diş boyunca diş əti cibi adlanan boşluq yaranır. Oradakı kök səthi bakterial ərp (lövhə və diş daşı) ilə örtülür.

Liflərin və çənə sümüyünün dağılması dişlərin hərəkətliliyinin artmasına səbəb ola bilər. Əgər xəstəlik vaxtında aşkar edilməzsə və müalicə olunmazsa, dağılma o dərəcəyə çata bilər ki, dişlər çeynəmə funksiyasını yerinə yetirə bilməz və çəkilməli olar.

Dünya əhalisinin təxminən 40 faizi parodontitdən əziyyət çəkir. Hesablamalara görə, yaşlı əhali arasında diş itkisinin təxminən 70%-i parodontitlə bağlıdır.