पायरिया के हो?

दाँतको क्राउन इनामेलले ढाकिएको हुन्छ। यसको तल डेन्टिन र त्यसको तल दाँतको स्नायु (डेन्टल पल्प) हुन्छ। पल्पमा स्नायु, रक्तनली र तन्तुहरू हुन्छन्। इनामेलमा स्नायु नहुने भएकोले यो संवेदनशील हुँदैन, तर यसको मुनिको डेन्टिनमा स्नायु फाइबरहरू हुन्छन्। त्यसैले जराको सतह पनि दुखाइप्रति संवेदनशील हुन्छ।

डेन्टिन जराको मुख्य भाग हो। जरा सिमेन्टम भनिने कडा तहले पनि ढाकिएको हुन्छ। दाँतलाई बङ्गाराको हड्डीमा जराको पूरै सतहमा एङ्करिङ फाइबरहरू (पेरियोडोन्टल लिगामेन्ट) ले अड्याएको हुन्छ। यी फाइबरहरू डेन्टिन र बङ्गाराको हड्डी दुवैमा बाँधिएका हुन्छन्।

दाँतको जरा क्राउनभन्दा लामो हुन्छ। विशेष गरी माथिल्लो बङ्गाराका कुकुर दाँतका जराहरू धेरै लामा हुन्छन्।

स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा, गिजा दाँतलाई हड्डीमा थाम्ने तन्तुको बाहिरी किनारा हो। गिजामा पातलो बाहिरी तह (एपिथेलियम) र त्यसको तल अलि बाक्लो फाइबरयुक्त तह (कनेक्टिभ टिस्यु) हुन्छ। यस तहमा धेरै फाइबरका साथै केही रक्तनलीहरू पनि हुन्छन्। त्यसैले स्वस्थ गिजा हल्का गुलाबी देखिन्छ।

गिजाको सुजनले गिजालाई रातो वा गाढा रातो बनाउँछ, किनभने सुजनका कारण त्यहाँका रक्तनलीहरू फैलिएका हुन्छन्।

यदि घरमा सही तरिकाले दाँतको सरसफाइ गरियो भने ब्याक्टेरियाको लेउ हट्छ र गिजा केही दिनमै निको हुन्छ।

जिन्जिभाइटिस दुर्लभ होइन। हरेक व्यक्तिको मुखमा जीवनभरमा यस्तो समस्या देखिन सक्छ। यद्यपि, यो ती क्षेत्रहरू राम्ररी सफा नगरिएको संकेत हो। यस्ता क्षेत्रहरूले पायरिया विकास हुने जोखिम पनि बढाउँछन्।

गर्भावस्थामा हर्मोन परिवर्तनका कारण जिन्जिभाइटिस हुने सम्भावना बढी हुन्छ। गर्भवती महिलाहरूले विशेष गरी दाँतको सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ र दन्त चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुपर्छ।

“पेरियोडोन्टियम” शब्द दाँतलाई बङ्गारामा थाम्ने सबै अंगहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसमा गिजा, हड्डी, फाइबर र जराको सतहको सिमेन्टम समावेश हुन्छ।

पेरियोडोन्टियमले दाँतलाई हड्डीमा मजबुतसँग अडिएको सुनिश्चित गर्दछ। एङ्करिङ फाइबरले दाँतलाई चपाउँदा लाग्ने कडा बल सहन सक्ने शक्ति दिन्छ।

स्वस्थ दाँतमा पेरियोडोन्टियमले पूरै जरालाई घेरेको हुन्छ। जब यस संरचनामा सुजन (पायरिया) हुन्छ, तब मात्र बङ्गाराको हड्डी खिइन थाल्छ।

गिजाको सुजन (जिन्जिभाइटिस) को परिणाम स्वरूप फाइबर र हड्डीको क्षति हुन सक्छ। स्वस्थ फाइबरको सट्टा दाँतको वरिपरि गिजाको पकेट (खाली ठाउँ) बन्छ। त्यहाँ जराको सतह ब्याक्टेरियाको लेउ र टार्टर (कडा फोहोर) ले ढाकिन्छ।

हड्डी र फाइबर नष्ट हुँदा दाँत हल्लिन सक्छ। यदि रोग पत्ता लागेन र उपचार गरिएन भने तन्तुको क्षति जारी रहन्छ र अन्ततः दाँत चपाउन नमिल्ने भई निकाल्नुपर्ने हुन सक्छ।

करिब ४० प्रतिशत मानिस पायरियाबाट पीडित छन्। वयस्कहरूमा आज हुने दाँतको क्षतिको करिब ७०% कारण पायरिया नै भएको अनुमान गरिएको छ।